Μαΐ 18 2014

Γιατί η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά στην κατάρρευση των Αριστερών και των Δεξιών Ιδεολογιών της

left&right wing collapse

Είναι κρίσιμης σημασίας να επανέλθουμε με ένα νέο ιδεολογικό πρόταγμα. Είναι επιτακτικό για την κοινωνική, την οικονομική και την πολιτική σταθερότητα της Ευρώπης.

Του Phillip Blond

Τα παραδοσιακά πολιτικά και οικονομικά μοντέλα αμφισβητήθηκαν λόγω της ανικανότητάς τους να προβλέψουν τη χρηματοοικονομική κρίση και λόγω της αποτυχίας τους να επιτύχουν την επιστροφή στην ευημερία. Σε μία συνέντευξη που έδωσε ο Phillip Blond στον αρχισυντάκτη του περιοδικού EUROPP συζητά για την κατάρρευση των ιδεολογιών τόσο της αριστεράς όσο και της δεξιάς, για τις νέες πλειοψηφίες που θα τις αντικαταστήσουν και γιατί συμφέρει τη Βρετανία να παραμείνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Έχετε δηλώσει ότι η παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση κατέδειξε την πτώχευση των αριστερών και των δεξιών ιδεολογιών. Γιατί τελικά απέτυχαν οι παραδοσιακές ιδεολογίες;

Νομίζω ότι είναι απολύτως ξεκάθαρο ότι αυτή τη στιγμή βλέπουμε την πλήρη κατάρρευση των τυπικών αριστερών και δεξιών ιδεολογιών στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Βρισκόμαστε σε μία κατάσταση όπου η αριστερά, για να καταφέρει να πετύχει τους σκοπούς της – δηλαδή κυρίως τη μεγαλύτερη ισότητα και την παροχή ευκαιριών για τους φτωχούς μέσα στην κοινωνία – διαθέτει ως μόνο εργαλείο το κράτος. Αλλά το κράτος φθίνει.

Είναι ξεκάθαρο ότι το κράτος πρόνοιας, ως μοντέλο, δεν πρόκειται να διασφαλίσει ποτέ την ισότητα, ή την ισοκατανομή των εισοδημάτων. Κι αυτό γιατί είναι κακοσχεδιασμένο: είναι συγκεντρωτικό, είναι τυποποιημένο και αντιλαμβάνεται την κοινωνική ισότητα ακριβώς όπως θα την έβλεπε ένα μοντέλο, δηλαδή δίνοντας το ίδιο πράγμα, με τον ίδιο τρόπο στον καθένα, ανεξάρτητα από το ποιες είναι οι ανάγκες του. Κάτι που τελικά σημαίνει ότι οι πραγματικές ανάγκες δεν καλύπτονται σε κανέναν.

Έτσι το κράτος δεν παρέχει ισότητα, αλλά αυτό που κάνει είναι να επιβαρύνει τους λαούς με τεράστια ποσά μέσα από τη φορολογία. Καθώς τα φορολογικά βάρη μετακινούνται από τους πολύ πλούσιους προς τους συνηθισμένους ανθρώπους της μεσαίας τάξης, το σύστημα καθίσταται οικονομικά αφόρητο. Το γεγονός ότι δεν αποδίδει από πλευράς εισοδημάτων σημαίνει ότι είναι αδύνατο να βοηθήσει την κοινωνία.

Ωστόσο στο ίδιο πλαίσιο, το πρόγραμμα της δεξιάς έχει επίσης αποτύχει πλήρως. Η κριτική που ασκεί η δεξιά προς το κράτος έχει κάποια πέραση, αλλά η λύση των νεοφιλελεύθερων αγορών απέτυχε πλήρως να αποδώσει. Δεν δημιούργησε λαϊκή περιουσία – αυτό που δημιούργησε ήταν μόνο μία τεράστια συγκέντρωση του πλούτου. Έτσι κινούμενοι στο χώρο της δεξιάς ιδεολογίας είδαμε την υπόσχεση για ελεύθερες αγορές να μετατρέπεται σε μία πραγματικότητα κατάληψης της αγοράς από ολιγοπώλια, καρτέλ και μονοπώλια. Οι πολυεθνικές επιχειρήσεις μπορούν να επιτύχουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την αποφυγή της φορολόγησης μέσα από την πολυεθνική μεταφορά των εσόδων (transfer-pricing), την εθνικοποίηση των ζημιών και την εξαγωγή των κερδών.

Έτσι βρισκόμαστε σε μία κατάσταση – νομίζω ότι το τελευταίο βιβλίο του Thomas Piketty την εξηγεί πολύ καλά –  όπου όλες οι κυρίαρχες τάσεις δείχνουν ότι δεν κινούμαστε προς την ισότητα, ενώ ούτε η αριστερά, ούτε η δεξιά έχουν την απάντηση σ’ αυτή τη συντριπτική οικονομική ανισότητα που αντιμετωπίζουμε. Ο Piketty πιστεύει ότι μόνο η συλλογικότητα που φέρνει ένας πόλεμος θα μπορούσε να το αντιμετωπίσει, αλλά καθώς δε θέλουμε έναν πόλεμο λόγω του τεράστιου κόστους που θα είχε σε ανθρώπινες ζωές και σε χρήμα, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα πραγματικό κενό πολιτικής.

Τι είδους ιδεολογία χρειαζόμαστε στην Ευρώπη;

Δουλεύω σε ολόκληρη την Ευρώπη, σε διάφορες χώρες και αυτό που βλέπω να αναπτύσσεται είναι μία νέα πλειοψηφία. Αυτή η πλειοψηφία δεν προσδιορίζεται με βάση τα πρότυπα της αριστεράς και της δεξιάς, αλλά χτίζεται καθημερινά από ανθρώπους που εγκατέλειψαν τις ορθόδοξες ιδεολογίες. Οι άνθρωποι που εγκατέλειψαν την ορθόδοξη δεξιά είναι γνήσιοι συντηρητικοί, συχνά συντηρητικοί της κοινωνικής δεξιάς, που δεν είναι με κανέναν τρόπο ρατσιστές ή ξενοφοβικοί, αλλά πιστεύουν στους δεσμούς της οικογένειας, στους θεσμούς και την παράδοση. Αυτό μπορεί να το δει κανείς στις διαδηλώσεις στη Γαλλία, ή στους υποστηρικτές του UKIP στη Βρετανία, όπου οι άνθρωποι αισθάνονται ότι δεν υπάρχει χώρος για να εκφραστεί πλέον ένας τυπικός συντηρητικός. Αισθάνονται αποκηρυγμένοι και γελασμένοι από τους κοινωνικά φιλελεύθερους, οι οποίοι υποστηρίζουν, όπως τουλάχιστον φαίνεται στα μάτια τους, τη διάλυση της οικογένειας, την ανεξέλεγκτη μετανάστευση και κάθε πρακτική που δικαιούνται οι άνθρωποι ως αυταπόδεικτο καλό.

Τώρα στα αριστερά αναδύεται ένας σημαντικός πληθυσμός που δεν έχει καμία οικονομική τύχη μέσα στην κοινωνία μας και δε μπορεί καν να φανταστεί ότι θα μπορούσε να έχει. Ακόμα και το κράτος πρόνοιας είναι κάτι που αισθάνονται ότι δε μπορεί πλέον να τους εξασφαλίσει καμία ασφάλεια. Βλέπουν ότι τόσο με αριστερή, όσο και με δεξιά κυβέρνηση, αυτοί θα παραμένουν πάντα φτωχοί, θα είναι πάντα αποκλεισμένοι και δε θα έχουν κανένα οικονομικό μέλλον.

Ίσως δε θα σας εξέπληττε αν μαθαίνατε ότι πιστεύω ότι οι πλειοψηφίες του μέλλοντος θα σχηματιστούν από τους συντηρητικούς της κοινωνικής δεξιάς μαζί με τους οικονομικά περιθωριοποιημένους. Αυτό είναι κάτι για το οποίο πάντα ήθελαν να μιλήσουν οι κόκκινοι Τόρις (σ.σ. κοινωνική δεξιά πτέρυγα στο συντηρητικό κόμμα της Βρετανίας). Το πρόβλημα είναι ότι οι μόνοι που εκμεταλλεύονται αυτήν την κατάσταση είναι οι φασίστες. Το βλέπεις στην περίπτωση του Geert Wilders στην Ολλανδία, ή στο Εθνικό Μέτωπο στη Γαλλία. Το εκμεταλλεύονται βέβαια και κάποιες αναρχικές αριστερο-δεξιές διασταυρώσεις όπως το Κίνημα των Πέντε Αστέρων του Beppe Grillo στην Ιταλία, αλλά ο μηδενισμός γενικά στρώνει το δρόμο στο φασισμό, όπως μας έμαθε όλους πολύ καλά η Γερμανία.

Έτσι αν αυτή η νέα πλειοψηφία δε στραφεί προς τις φασιστικές πολιτικές, οι οποίες στην ουσία δεν προσφέρουν τίποτε άλλο από συνδυασμούς από παλαιές αποτυχημένες ατζέντες, είναι κρίσιμης σημασίας να επανέλθουμε με ένα νέο ιδεολογικό πρόταγμα. Θεωρώ ότι είναι επιτακτικό για την κοινωνική, την οικονομική και την πολιτική σταθερότητα της Ευρώπης.

Θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιπροσωπεύει ταυτόχρονα τη συγκεντρωτικότητα και τη δέσμευση στα οικονομικά της ελεύθερης αγοράς. Άρα κατά κάποιο τρόπο η ΕΕ συνδυάζει και τα δύο προβλήματα που διαγνώσατε στις αριστερές και τις δεξιές ιδεολογίες;

Εν πολλοίς, ναι. Αυτό που ισχυρίζομαι συχνά είναι ότι ο φιλελευθερισμός είναι το μεγάλο μη διαπιστωμένο πρόβλημα της κοινωνίας μας. Ο φιλελευθερισμός, όπως τον γνωρίσαμε ως συνδεδεμένο με το διαφωτισμό και όλα τα είδη της ανθρώπινης προόδου, υπήρχε πάντα ως ένα είδος τριτογενούς εξέλιξης των προηγούμενων και περίπου συντηρητικών πεποιθήσεων. Η ιδέα ότι η σκλαβιά είναι λάθος, για παράδειγμα, βασίζεται στη Χριστιανική ιδέα της ισότητας. Όμως, από τη στιγμή που έχεις έναν φιλελευθερισμό που είναι ξεκρέμαστος από άλλες βασικές αξίες, δεν έχεις καμία βασική αξία και ο φιλελευθερισμός έτσι ουσιαστικά μετατρέπεται σε απλή επιδίωξη της προσωπικής αυτονομίας.

Αν ήταν μόνο αυτό, τότε δε θα ήταν τόσο μεγάλη η ζημιά, αλλά η πραγματικά μεγάλη ζημιά που έχει προκαλέσει ο φιλελευθερισμός είναι ότι σε κάνει να σκέφτεσαι ότι όλοι οι άλλοι είναι ίδιοι με εσένα. Έτσι μετακινείσαι εύκολα από τους προσωπικούς σου ισχυρισμούς σε γενικούς αφορισμούς. Αν πράγματι εξετάσεις το παράδειγμα του Ζαν-Ζακ Ρουσώ θα διαπιστώσεις ότι ενσωματώνεται σε ένα μόνο χαρακτηριστικό. Ο Ρουσώ ξεκίνησε με την ιδέα ότι η κοινωνία είναι κάτι το οποίο διαφθείρει την ατομική αυθεντικότητα – ότι παντού σε αλυσοδένει – και εντέλει κατέληξε στην ιδέα της «γενικής βούλησης», σύμφωνα με την οποία χρειαζόμαστε κάποιο είδος πολιτικής εξουσίας που θα μπορεί να οργανώνει το συλλογικό έλεγχο και να τυποποιεί τον καθένα ξεχωριστά.

Έτσι αυτό που οι άνθρωποι δε μπορούν να αναγνωρίσουν επαρκώς είναι ότι ο φιλελευθερισμός αυτού του είδους έχει δύο αντίθετα μεταξύ τους αποτελέσματα: ακραίο κολεκτιβισμό και ακραίο ατομισμό. Και αυτό που κάνουμε στην Ευρώπη είναι μία ακραία μορφή κολεκτιβισμού: συγκεντροποίηση, διακυβέρνηση του κέντρου από ελίτ, με χειρονομίες καλής θελήσεως προς την αποκέντρωση, χωρίς όμως πραγματική αποκέντρωση και σίγουρα με κανέναν τρόπο οικονομική. Μαζί με αυτό έχουμε επίσης και νεοφιλελεύθερες πολιτικές που οδηγούν σε νεοφιλελεύθερα οικονομικά.

Θεωρώ ότι η μεγάλη τραγωδία της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ότι έχει χάσει τα πραγματικά θεμέλιά της, τα οποία ήταν η κοινωνική αγορά της γερμανικής Ρηνανίας και το ordoliberal μοντέλο που ανέπτυξαν άνθρωποι όπως ο Walter Eucken και ο Wilhelm Röpke. Αυτά όμως έχουν χαθεί πια στην Ευρώπη. Κι αν ρίξεις μόνο μια ματιά στο πώς η Ευρώπη συμπεριφέρθηκε πάνω στο ζήτημα των κρατών δανειοληπτών και κρατών δανειστών, θα δεις ότι δεν έχει μείνει τίποτα όρθιο από τα θεμελιώδη μοντέλα της Ε.Ε. Τέτοιες προσεγγίσεις οδηγούν πολλές χώρες στο οικονομικό περιθώριο, κάτι που βοηθάει τη νομιμοποίηση του πολιτικού εξτρεμισμού.

Είναι δύσκολο να καταλάβεις πλέον πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ιδρύθηκε με βάση την ιδέα της κοινωνικής και πολιτικής σταθερότητας, μπορεί να εξυπηρετεί την ιδρυτική της ιδέα κάτω από το τρέχον ιδεολογικό πλαίσιο των κολεκτιβιστικών στοιχείων και των πρακτικών της ατομικότητας.

Αυτά είναι θεμελιώδη προβλήματα που πρέπει να διαχειριστεί η ΕΕ, αλλά με ποιο τρόπο θα έπρεπε η Ευρώπη να αντιμετωπίσει κάποιες ειδικές απειλές, όπως η κρίση της Ευρωζώνης, ή τα θέματα διεθνούς πολιτικής του είδους που είδαμε στην Ουκρανία;

Είναι ένα πολύ δύσκολο ερώτημα γιατί νομίζω ότι αυτό που θα δούμε είναι τις χώρες να ζητούν όλο και περισσότερο να χαραχτούν οι εθνικές τους διαχωριστικές γραμμές την ίδια στιγμή που θα προχωράνε προς την ενοποίηση. Αλλά αυτό που διαδραματίζεται σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η προσπάθεια γέννησης ενός παγκόσμιου θεσμού, όπου όμως ο δρόμος της εγκαθίδρυσης αυτού του θεσμού δε δίνει απολύτως καμία σημασία στις ξεχωριστές ανάγκες του καθενός από τα μέλη του. Δε μπορώ να καταλάβω πώς θα μπορούσε κάτι τέτοιο να είναι μία σταθερή κατάσταση.

Νομίζω ότι το πιο ανησυχητικό πράγμα που συμβαίνει στην Ευρώπη είναι η κατάρρευση του διαχωρισμού μεταξύ των θεσμών που ανήκουν στην ΕΕ και αυτών που ανήκουν στην Ευρωζώνη. Η αποτυχία να διατηρηθεί αυτή η διάκριση ουσιαστικά δημιουργεί σενάρια «εντός» και «εκτός» που εν πολλοίς είναι ξένα με την ευρωπαϊκή πολιτική ιστορία. Πάντοτε δημιουργούσαμε εθνικές εξαιρέσεις, οι οποίες δεν ήταν τίποτε άλλο από την επιβεβαίωση του κανόνα. Αν δε μπορούμε να δημιουργήσουμε κάτι τέτοιο για τα έθνη της Ευρώπης θα δούμε την απο-παγκοσμιοποίηση, η οποία πιστεύω ότι είναι η διεργασία που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή, να οδηγεί σε ανεξάρτητα κράτη που θα προσπαθούν να αναλάβουν όλο και περισσότερες εθνικές αποφάσεις.

Τώρα για εκείνους στην Ευρωζώνη, αυτό που φαίνεται ότι θα συμβεί κατά την άποψή μου είναι η ανάπτυξη στασιαστικών πληθυσμών που όλο και αυξανόμενα δε θα μπορούν να αντιμετωπίσουν τα δέκα χρόνια οικονομικής στασιμότητας που όπως φαίνεται πρόκειται να βιώσουν ειδικά τα κράτη νότιας Ευρωζώνης. Στα κράτη αυτά πρόκειται να δούμε μία αυξανόμενη ευρωσκεπτικιστική στάση, καθώς οι πολίτες θα αποφασίζουν ότι δε μπορούν να αντέξουν άλλο με αυτήν την κατάσταση.

Πάντοτε πίστευα ότι το ευρώ δε θα μπορούσε να δώσει αυτά που υποσχόταν στην αρχή. Η νομισματική ένωση είναι στην πραγματικότητα ένας θεμελιώδης παράγοντας αποσταθεροποίησης και μέχρι να ενωθούν οι οικονομίες, ή μέχρι να υπάρξει πολιτική αλληλεγγύη που θα μας επιτρέψει να λειτουργούμε διαφορετικά, το ευρώ θα είναι ο πρωταρχικός παράγοντας αστάθειας στην ΕΕ για τα χρόνια που έρχονται. Το αποτέλεσμα που έχουμε είναι μία κατάσταση όπου τα μέσα που χρησιμοποιούμε διαρρηγνύουν το σκοπό για τον οποίο τα φτιάξαμε. Αν ο τελικός σκοπός είναι η ευρωπαϊκή πολιτική και κοινωνική σταθερότητα, τότε ο παράγοντας με τη μεγαλύτερη διασπαστική επιρροή είναι το ευρώ.

Τώρα το πολιτικό διακύβευμα σε τόσο πολλές χώρες είναι τόσο μεγάλο που υποπτεύομαι ότι το ευρώ θα επιβιώσει μεσοπρόθεσμα. Το κόστος αυτού για την Ε.Ε. σε όρους ανάπτυξης και κοινωνικής αλληλεγγύης θα μπορούσε να είναι όντως πάρα πολύ μεγάλο, ενώ η πολιτική απειλή που προκύπτει είναι ότι δεν πρόκειται να σταθούμε ενιαία απέναντι στα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε – ειδικά στο θέμα των συνόρων της Ευρώπης με τη Ρωσία και στο ζήτημα της Ουκρανίας, αν και αυτό θα μπορούσε εύκολα να μεταφερθεί στα κράτη της Βαλτικής, ή στην αντιμετώπιση του αυξανόμενου φονταμενταλιστικού Ισλαμισμού στη Βόρεια Αφρική. Και αν η ΕΕ δεν είναι ενιαία απέναντι στις απειλές που αντιμετωπίζει, τότε δεν είναι ξεκάθαρο αν τελικά θα επιβιώσει από αυτές τις απειλές.

Παράλληλα με το ευρωσκεπτικιστικά πολιτικά κινήματα που έχουν προκύψει σε όλη την Ευρώπη, μία άλλη τάση της οποίας γινόμαστε μάρτυρες είναι η αύξηση των κινημάτων ανεξαρτησίας/απόσχισης, όπως αυτά στην Καταλονία και τη Σκωτία. Αν η ΕΕ δεν είναι ικανή να διαχειριστεί τις απειλές που αναφέρατε προηγουμένως, νομίζετε ότι είναι πιθανό να δούμε την άνοδο του εθνικισμού και του σεπαρατισμού ως ενναλακτική;

Αυτό που συμβαίνει σήμερα στον κόσμο είναι ότι η παγκοσμιοποίηση παράγει απο-παγκοσμιοποίηση. Έτσι αυτό που βλέπουμε είναι οι εντάσεις που παρήχθησαν από την παγκοσμιοποίηση να είναι τόσο ακραίες σε όρους πολιτικών και οικονομίας, που οι άνθρωποι ελπίζουν και ονειρεύονται μία αντιστροφή σε πιο πρωτόγονες μορφές ταυτοποίησης που θα τους επιτρέψει να αντεπεξέλθουν των καταστάσεων αυτών.

Βέβαια αυτές οι μορφές ταυτοποίησης δε δίνουν τη θεμελιώδη απάντηση στα υποκείμενα προβλήματα. Ο σκωτικός εθνικισμός είναι η χειρότερη απάντηση στην παγκοσμιοποίηση γιατί θα αποκόψει το λαό της Σκωτίας από την πολλαπλασιαστική πλατφόρμα που λέει ότι η Ένωση εξυπηρετεί τα δικά τους αγαθά και υπηρεσίες. Είναι επίσης ιστορικό σφάλμα: μία ξεχωριστή Σκωτία διαψεύδει την πολιτική ενότητα που υπήρχε πάντοτε σε ολόκληρο αυτό το νησιωτικό έθνος. Όμως βρισκόμαστε σε έναν κόσμο που όλες οι μεγάλες ιδέες πέθαναν. Έτσι οι άνθρωποι δεν ενώνονται πλέον στο επίπεδο της κοινής ιδεολογίας, αλλά αντ’ αυτού προτιμούν να ενώνονται κάτω από πιο πρωτόγονα επίπεδα σκέψης.

Αυτό που βλέπουμε στην κατάσταση της «επιλογής έξω» και «επιλογής μέσα» είναι ότι όπως η σκωτική ανεξαρτησία είναι αρνητική και οπισθοδρομική που μόνο ζημιά μπορεί να επιφέρει στη Σκωτία, έτσι και για την υπόλοιπη Βρετανία η ιδέα της «επιλογής έξω» σε σχέση με την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δε στηρίζεται σε κάποιο θετικό όραμα. Στηρίζεται στην αρνητική αντίδραση προς τις ευρωπαϊκές προσπάθειες να αντιμετωπίσουν ενιαία τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν – και προφανώς γιατί στις περισσότερες περιπτώσεις αποτυγχάνουν.

Όμως το πραγματικό πρόβλημα με αυτούς που υπερασπίζονται την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι το γιατί κάτι τέτοιο δεν μας οδηγεί σε άλλη μία «λαμπρή» περίπτωση απομονωτισμού. Αν όντως φύγουμε θα ήταν πολύ πιθανό να πάψουμε να είμαστε μία δύναμη που μετρά. Και το επιχείρημα αυτό δεν αφορά γενικά την Ευρωπαϊκή Ένωση ως δύναμη, αλλά την ίδια τη Βρετανία η οποία θα μπορούσε να ηγηθεί της Ευρώπης. Η Βρετανία στην πραγματικότητα είναι πολύ περισσότερο φυσικός ηγέτης για την Ευρώπη από ότι είναι η Γερμανία.

Η Βρετανία θα μπορούσε να κάνει κάτι που στρατηγικά δεν έχει ξανακάνει πριν, το οποίο λέει ότι αντί να προτιμήσει μία διαιρεμένη Ευρώπη που θα επιτρέπει στη Βρετανία να κυβερνά στον υπόλοιπο κόσμο, όπως συνέβη στα χρόνια της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, θα μπορούσε να κυβερνά μέσα και μαζί με την Ευρώπη ώστε με αυτόν τον τρόπο να επιδρά και να καθορίζει τον υπόλοιπο κόσμο. Πρόκειται για μία θεμελιώδη γεωστρατηγική στροφή που οι Βρετανοί πρέπει να καταλάβουν, όμως πιστεύω ότι είναι εφικτό και οι περισσότεροι άνθρωποι το αναγνωρίζουν όταν τους το εξηγείς.

Πιστεύω ότι ο δρόμος της βρετανικής ισχύος στον 21ο αιώνα περνά μέσα από το να γίνει κυρίαρχη δύναμη στην Ευρώπη. Και το αποτέλεσμα του να γίνουμε κυρίαρχη δύναμη στην Ευρώπη θα σημαίνει με κάθε τρόπο ότι θα έχουμε την πιο ισχυρή οικονομία και το μεγαλύτερο πληθυσμό, υποθέτοντας βέβαια ότι δεν πρόκειται να ενταχθεί η Τουρκία. Η Ευρώπη ελέγχει ακόμα το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου και αν η Βρετανία κατορθώσει να ηγηθεί της Ευρώπης, τότε θα συνεχίσει να έχει μία υψηλή θέση στον πίνακα της παγκόσμιας κατάταξης, κάτι που η συντριπτική πλειοψηφία του βρετανικού λαού είναι σίγουρο ότι αποζητά.

via social-europe.eu

Μετάφραση RYaN

Αρέσει σε %d bloggers: